Mitologia

Mity w kulturze.

admin — Wed, 12 Aug 2009 22:08:28 +0000

Z literatury greckiej i rzymskiej oraz nawiązujących do niej utworów różnych epok mity przeniknęły do współczesnej kultury europejskiej. Na trwałe zakorzeniły się w językach poszczególnych narodów i zaczęły wpływać na sposób myślenia o człowieku i świecie. Tak oto mitologia grecka stała się dobrem wspólnym. Jej obecność najłatwiej wyśledzić na poziomie posługiwanego się języka, bowiem wystarczy dobrze rozejrzeć się dookoła i zwrócić uwagę na wypowiadane przez ludzi przy różnych okazjach słowa. Wokół istnieje wiele przedmiotów, zwierząt czy instytucji, które noszą nazwy zaczerpnięte z mitologii, choćby i na przykład lody Kalipso, psy imieniem Hermes, czy salony piękności Afrodyta. Można by jeszcze wspomnieć o nazwach planet, statków kosmicznych, jak i również wiele związków frazeologicznych wywodzi się z mitologii greckiej. Nazwy i zwroty, których używa się na co dzień, określają sposób myślenia. Obecnie nie spełniają już one funkcji religijnej, jednakże wciąż pozostają żywe jako symbole, dzięki którym zarówno pisarze, artyści, jak i zwykli ludzie mogą interpretować rzeczywistość i porozumiewać się między sobą.

Dialogi z tradycją.

admin — Sat, 08 Aug 2009 22:07:18 +0000

Pisarze z różnych epok niejednokrotnie odwoływali się w swoich tekstach do mitologii oraz do przenikniętej nią starożytnej literatury, prowadząc tak zwane dialogi z tradycją. Dzieła Homera, Sofoklesa czy Horacego przez wieki inspirowały, ale i jednocześnie prowokowały do polemiki. Warto przypomnieć, że wiele mitologicznych motywów, czyli toposów, można odnaleźć w renesansowej liryce Jana Kochanowskiego, a Pan Tadeusz Adama Mickiewicza pod względem gatunkowym nawiązuje do eposów Homera. Warto dodać, że współcześnie powstało i nadal powstaje niemało utworów o tematyce mitologicznej. Dzieje się tak dlatego, że ich twórcy traktują mity jako opowieści symboliczne, w których zawarto wiedzę o naturze ludzkiej i dlatego umożliwiają one zobrazowanie jednostkowego losu każdego człowieka. Pisarze starają się polemizować z utartym schematem odbioru kultury greckiej, ukazując różnego rodzaju sytuacje i wydarzenia przedstawione w mitach od innej zazwyczaj strony. Polemiczny dialog z mitologią często jest prowadzony w wierszach.

Mity w literaturze – mitologizm.

admin — Fri, 07 Aug 2009 22:06:36 +0000

Mity, istniejące pierwotnie w formie ustnej, od pewnego momentu zaczęły być tworzywem twórczości literackiej. Dzieła pisarzy greckich i rzymskich utrwaliły mitologię dla przyszłych pokoleń. Dziś wiedzę o wierzeniach ludzi starożytnych czerpie się głównie z utworów literackich, a napisane książki o mitach opierają się właśnie na nich. Mity oraz związane z nimi obrzędy i rytuały miały wielki wpływ na literaturę grecką i rzymską. Przede wszystkim były one niewyczerpanym źródłem tematów. Pierwsze spośród znanych dzieł greckich, to eposy Homera, które zostały oparte w całości na mitach i przez wiele wieków stanowiły wzór dla starożytnych twórców, o czym należy pisać. Z obrzędów religijnych wyrosły również pewne gatunki literackie, a epos ukazujący przenikanie się świata boskiego i ludzkiego był jednym z nich, natomiast tragedia ściśle wiąże się ze świętami ku czci Dionizosa. Pierwsze utwory liryczne były zrytmizowanymi zaklęciami i modlitwami. Późniejsza liryka dowodzi, że z mitologii przeniknęło do literatury wiele pojedynczych motywów zwanych toposami, na przykład motyw złotego wieku ludzkości, motyw wysp szczęśliwych.

Sacrum i profanum.

admin — Thu, 06 Aug 2009 22:05:51 +0000

Niezwykły świat i czas przedstawiony w mitach to sfera sacrum, czyli tego, co święte. Codzienna, szara rzeczywistość starożytnych Greków była zaś sferą profanum, co oznacza z języka łacińskiego pro – “przed”, fanum – “miejsce święte”. Ludzie egzystujący w sferze profanum podlegali zwykłym, codziennym bolączkom, nieznanym mieszkańcom sfery wyższej. Ciążyła im świadomość przemijalności i znikomości własnego istnienia. Świadomość ograniczeń, w tym śmiertelności, poczucie zagubienia w świecie starożytni próbowali przezwyciężać, uczestnicząc w różnego rodzaju opartych na mitach obrzędach i rytuałach religijnych. Modląc się do Zeusa w jego świątyni bądź też grzebiąc zwłoki umarłych i lamentując nad nimi, Grecy duchowo przenosili się ze sfery profanum do sfery sacrum, wkraczając w zamieszkaną przez istoty nadprzyrodzone mityczną przestrzeń i mityczny czas prapoczątków. Czyniąc to, co im nakazali bogowie, zyskiwali pewność, że ich życie posiada znaczenie i ponadmaterialny wymiar.

Mityczna przestrzeń i czas.

admin — Wed, 05 Aug 2009 22:04:37 +0000

Bohaterowie mitów działają w mitycznej przestrzeni, której podstawową cechą jest niezwykłość, dzisiaj odbierana jako fantastyka. Starożytnym jawiła się jako przestrzeń groźna dla przeciętnych ludzi, która zbyt wiele od nich wymaga, bo pozostaje w niepodzielonym władaniu istot boskich. O tym, czym ona jest i jak fascynuje, najlepsze wyobrażenie daje opowieść o Odyseuszu. Przestrzeń mityczna nigdy nie jest neutralna. Jest natomiast zawsze, z woli bogów lub półbogów, albo przyjazna, albo nieprzyjazna człowiekowi. Można ją więc określić jako przestrzeń świętą, bowiem nieodmiennie naznaczona jest obecnością istot nadprzyrodzonych. Wszystkie mity greckie, opowiadające o istotach, o zamieszkiwanej i nawiedzanej przez nie przestrzeni, mówią jednocześnie o czasach prapoczątków. Opisywany przez mity okres, kiedy bogowie i półbogowie chodzili po ziemi lub spotykali się z ludźmi na Olimpie, to czas święty. Czas, w którym wszystko, począwszy od poszczególnych elementów kosmosu, a na przedmiotach codziennego użytku skończywszy, dopiero się rodziło. Czas, w którym to, co istnieje do tej pory, w sposób cudowny kształtowało się, zyskuje wartość i sens.

Bohaterowie mitów.

admin — Tue, 04 Aug 2009 22:08:53 +0000

Bohaterami mitów są bogowie, półbogowie (herosi) i ludzie. Ci pierwsi są nieśmiertelni, niekiedy bardzo piękni, posiadają wielką wiedzę i władzę, nie można ich jednak nazwać istotami doskonałymi. Historia Uranosa, Kronosa i Zeusa udowadnia, że bywają oni żądni władzy, a spór Hery, Ateny i Afrodyty, że potrafią być kłótliwi, natomiast pijaństwo Dionizosa, że posiadają nałogi. Pod wieloma względami bogowie greccy przypominają ludzi, ponieważ są równie jak oni niedoskonali moralnie. Półbogowie są jeszcze bardziej ludzcy, bowiem nie są nieśmiertelni, a zabić ich może nawet kobieta, o czym przekonuje historia Heraklesa uśmierconego przez zazdrosną Dejanirę. Sami ludzie natomiast to stworzenia słabe, całkowicie zdane na łaskę czy niełaskę bogów i półbogów. Potrafią wprawdzie tak jak Hektor dokonywać niezwykłych, a zarazem heroicznych czynów, często jednak tak jak Edyp nie są w stanie sami decydować o swoim losie.

Objaśnienie pochodzenia zjawisk przyrody.

admin — Mon, 03 Aug 2009 22:02:05 +0000

Mity ukazywały wyłanianie się elementów wszechświata z chaosu (kosmogonia), przedstawiały boskie genealogie, czyli opisy boskich rodów (teologia) oraz postać tytana Prometeusza, który ulepił człowieka z gliny zmieszanej ze łzami (antropogenia). Mityczne opowieści były podstawą wszystkich innych. Z nich wyrosły mity objaśniające pochodzenie zjawisk przyrody, zwierząt, roślin, instytucji społecznych, a nawet narzędzi. Mitologia grecka była więc systemem zhierarchizowanych, czyli ułożonych od ważniejszych do mniej ważnych i ściśle powiązanych ze sobą opowieści. Bez ich znajomości starożytny Grek nie mógł zrozumieć ani siebie, ani otaczającej go rzeczywistości. Przykładowo, zrozumienie sensu zmienności pór roku przychodziło wraz z fabułą opowieści o Demeter szukającej córki porwanej przez Hadesa. Dla ludzi współczesnych, istotne są przede wszystkim te mity, które w ciągu wieków najczęściej inspirowały artystów i pisarzy, na trwałe zakorzeniając się w kulturze. Znajomość mitów umożliwia właściwe odczytanie wielu dzieł literackich, oraz pomaga dostrzec i zrozumieć niektóre ludzkie postawy.

Zrozumieć mity.

admin — Sun, 02 Aug 2009 22:01:32 +0000

Autorem powieści mitycznych jest cała społeczność zamieszkująca dany obszar. Trzeba pamiętać, że u zarania dziejów mity nie tylko objaśniały świat i zaspokajały potrzeby religijne, lecz również integrowały ludzi, pozwalając wchodzącym w jej skład osobom czuć się członkami pewnej duchowej wspólnoty. Takich społeczności archaicznych, których fundamentem kultury były mitologie, czyli zbiory mitów oraz związane z nimi obrzędy i rytuały, istniało bardzo wiele. Nie tylko starożytni Grecy byli twórcami mitów. Powstawały one we wszystkich zakątkach świata. Znane są mity sumeryjskie, egipskie, indyjskie, celtyckie, słowiańskie, germańskie, skandynawskie. Mitologia Greków jest jednak obecnie najlepiej znana i rozpowszechniona. Do dziś inspiruje ona ludzi sztuki i wpływa na sposób myślenia, stanowiąc jeden z najistotniejszych elementów europejskiej kultury. Nie wszystkie pytania, które zadawali sobie starożytni Grecy, stojąc w obliczu tajemnic natury, były jednakowo istotne. Niewątpliwie najważniejsze dotyczyły narodzin świata, początków bogów oraz pochodzenia człowieka i czynów herosów.

Geneza mitów.

admin — Sun, 02 Aug 2009 21:58:52 +0000

Mity są wyrazem pierwotnego zdziwienia świata oraz głęboko zakorzenionej w człowieku potrzeby wiary w to, co go nieskończenie przerasta. Zdziwienie ludzi starożytnych nieposiadających wiedzy z zakresu fizyki, biologii czy chemii wywoływały najprostsze, najbardziej oczywiste zjawiska i procesy zachodzące w przyrodzie, na przykład wschód i zachód słońca, erupcja wulkanu, śpiew ptaka, śmierć człowieka. Zdumieni otaczają ich rzeczywistością i sami sobą ludzie ci wielokrotnie zadawali sobie różnego rodzaju pytania i odpowiadali na nie, tworząc mity, czyli opowieści o istotach boskich. Byli głęboko przekonani, że zarówno to, co w świecie piękne i dobre, jak i to, co w nim groźne i złe, jest ściśle związane z siłami nadprzyrodzonymi. Trudno dokładnie prześledzić proces powstawania mitów. Wiadomo, że pierwotnie występowały one w formie ustnej i przekazywane były z pokolenia na pokolenie jako “święta wiedza”, ulegając w ciągu wieków rozmaitym modyfikacjom i przekształceniom, dlatego też niektóre z nich posiadają kilka wersji.

Czym jest mit?

admin — Sat, 01 Aug 2009 21:57:46 +0000

Mit jest opowieścią o przeszłości, zazwyczaj nieznanego pochodzenia, wyjaśniająca w postaci alegorycznej i symbolicznej sens zwyczajów i wierzeń, a także zjawisk neutralnych związanych z magią i kultem. Mit jest pewną historią dotyczącą zwłaszcza tego, co było na początku, to znaczy zaistnienia bogów, ludzi i światów. Bohaterami mitów były głównie istoty boskie. Celem mitów było tworzenie wyobrażeń o świecie, interpretowanie rzeczywistości zarówno przyrodniczej, jak i społecznej. Mit stanowił motywację ludzkich działań i obyczajów, głównie rytuałów, wiążąc się w ten sposób ze sferą praktyki życiowej. Mit z czasem stawał się opowieścią już nie religijną, a raczej literacką, bliską fantastyce, mogącą podlegać różnorodnym interpretacjom, przekształceniom, a nawet ujęciom parodystycznym. Mit tworzy wzory osobowe, wzory zachowań i wyobrażeń, rozumienia i odczuwania świata. Badaniem mitów zajmują się różne działy nauki, jak etnologia, religioznawstwo, socjologia, historia myśli społecznej.